در فلسفهء عاليه نوشت ؛ تا به كسالت سكتهء ناقصه دچار شد ؛ و به اقسام معالجات معالجه كردند ؛ تا تقريباً در آستانهء بهبودى بود ؛ كه ناگهان با سكته در خواب رحلت نمود . « 1 » بارى قضاء الهى چنان شد كه : اين مرد بزرگ درست در أوان وقتى كه بنا بود طلّاب از او استفاده نمايند ؛ و از مَعين علمش توشه‌اى بردارند ؛ از دنيا رحلت كرد . فوت او غير مترقّب بود ؛ و با فوت او شكست فاحشى در حوزهء علميّهء نجف پيدا شد . زيرا در حال ارتحالش بيش از شصت و پنج سال نداشت ؛ و رحلت او فقط با فاصلهء يك هفته از رحلت استاد بزرگ ، و اصولى دقيق النَّظر ، و فقيه نامى : مرحوم آية الله آقاى شيخ ضياء الدّين عراقى قدّس الله نفسه واقع شد . چون رحلت آية الله عراقى در شب دوشنبه 28 ذوالقعدة الحرام سنهء 1361 به وقوع پيوست ؛ و اين درست يك هفته قبل از رحلت آية الله اصفهانى بود . « 2 » و پس از ارتحال مرحوم عراقى كه حوزهء نجف آن استوانهء علم را از دست داد ؛ و همگى چشم اميد به استفاده از منابع علمى مرحوم اصفهانى كمپانى داشتند ؛ صبح در اوّل طلوع آفتاب بر فراز گلدسته و مناره صحن مطهّر مرتضوى ، صداى بانگ ارتحال مرحوم اصفهانى و اعلام مردم و إعلان براى تشييع جنازهء او بر بسيط زمين نجف ، طنين انداخت . و اين حادثه بسيار مولم و غير منتظر بود كه فجأة به وقوع پيوست . مكاشفهء سيّد جمال الدّين بر رحلت شيخ محمّد حسين اصفهانى حضرت سند السّالكين ، و جمال العارفين ، آية الله العظمى آقاى سيّد جمال الدين گلپايگانى ، أفاض الله علينا من قدسيّاتِ نفسه المنيفة ، براى حقير نقل

--> ( 1 ) تلخيصى از « نقباء البشر » ج 2 ، ص 560 تا ص 562 ، تحت شمارهء 982 . ( 2 ) آقا ضياء الدّين عراقى ( اراكى ) نجفى المسكن از أكابر و فحول علماى دينيّهء عصر حاضر كه فقيه و اصولى و محدّث و رجالى و معقولى و منقولى ، و از طراز اوّل مراجع علميّهء اسلاميه و مرجع تقليد گروه انبوهى از فرقهء محقّه ، و از تلامذهء آخوند مولى محمّد كاظم خراسانى و بعضى ديگر از أجلّه بوده است . حوزهء درس فقه و اصول او ، محلّ استفاده فحول عرب و عجم ، در لطافت بيان و طلاقت لسان ، و جودت تقرير و حسن تحرير ، گوى سبقت را از ديگران ربوده ؛ و مقامات عاليهء علميّه‌اش مسلّم يگانه و بيگانه بوده است . از كتابهاى او : « مقالات الاصول » و « شرح تبصرهء علامه » است . ( منتخبى از « ريحانة الادب » ج 2 ، ص 55 و ص 56 ، با عنوان آقا ضياء ) .